Sorbus aria to średniej wielkości drzewo liściaste należące do rodziny różowatych (Rosaceae). Znane jako mostajera, mostajo, mostajo blanco, mostajo comum, mostellar, jarzębina lub jarzębina mouro, jest gatunkiem pochodzącym z Europy i basenu Morza Śródziemnego.
To gęsty, owalny gatunek drzewa, osiągający do 20 m wysokości. Proste, srebrzystozielone liście o nieregularnych brzegach i gładkiej, owłosionej spodniej stronie jesienią przebarwiają się na złoto lub czerwono. Kwiatostany w kształcie baldaszków są kremowobiałe; owocem jest prawie kulista, mięsista, jaskrawoczerwona strączka.
Jego naturalne siedlisko znajduje się w formacjach górskich lub w dolinach o klimacie umiarkowanym i wilgotnym, na poziomie mezo-supraśródziemnomorskiej strefy bioklimatycznej, o umiarkowanych opadach deszczu. Zazwyczaj tworzy gęste lasy w towarzystwie innych gatunków drzew z rodzajów Acer , Amelanchier , Cotoneaster i Pinus , między innymi.
Dziś jest to bardzo powszechne drzewo w obszarach miejskich w całej Europie. Jego drewno, o doskonałej jakości i twardości, jest wykorzystywane w stolarstwie i ciesielstwie. W medycynie tradycyjnej owoce są stosowane jako domowy środek leczniczy ze względu na działanie ściągające, przeciwbiegunkowe i przeczyszczające.
Główne cechy
Wygląd zewnętrzny
Gatunek drzewa liściastego o gładkiej, szarawej korze i ostrych pąkach pokrytych brązowymi łuskami na brzegach i zielonym środku. Drzewo o kolumnowym pokroju, z szorstkimi młodymi gałęziami i zwartym ulistnieniem, osiągające wysokość od 15 do 25 m.
Folhas
Proste liście, od owalnych do eliptycznych, z ząbkowanymi brzegami i wyraźnymi żebrami, są nagie i zielone na górnej powierzchni, a filcowate i srebrzyste na spodniej stronie. Są ułożone naprzemiennie wzdłuż gałęzi, mierząc 6–12 cm długości i 4–9 cm szerokości. Jesienią liście przebarwiają się na złoto i czerwono.
flores
Kwiaty obupłciowe mają lekko owłosione działki kielicha, gładkie, białe płatki orbitalne, zalążnię z 2–3 słupkami i 20 żółtawymi pręcikami. Zazwyczaj są zebrane w baldachokształtne kwiatostany. Kwitnienie następuje wczesną wiosną.
Owoce
Owocem jest kulisty pączek o średnicy od 8 do 12 mm, z małymi przetchlinkami. Dojrzały ma ciemnoczerwony kolor, mięsisty miąższ, nieprzyjemny smak i mączystą konsystencję. Owoce dojrzewają jesienią.
Taksonomia
– Królestwo: Plantae
– Subkrólestwo: Tracheobionta
– Podział: Magnoliophyta
– Klasa: Magnoliopsida
– Podklasa: Rosidae
– Rząd: Rosales
– Rodzina: Rosaceae
– Podrodzina: Amygdaloideae
– Plemię: Maleae
Gatunek: Jarząb
Podgatunek: Aria
– Gatunek: Sorbus aria (L.) Crantz
Takson wewnątrzgatunkowy
Sorbus aria subsp. aria
– Sorbus aria subsp. lanifera (Borbás) Kárpáti
Etymologia
– Sorbus : nazwa rodzajowa odpowiada rzymskiej nazwie jarzębiny pospolitej lub jarzębiny myśliwskiej.
– Aria : przymiotnik gatunkowy to nazwa dawniej używana do określania wąsów, które przybyły do Imperium Perskiego od rdzennych „Aryjczyków”.
Siedlisko i rozmieszczenie
Rośnie na glebach wapiennych lub krzemionkowych, najlepiej wapiennych, luźnych, żyznych i dobrze przepuszczalnych, na wysokości od 500 do 2.200 metrów nad poziomem morza. Dobrze rośnie w pełnym słońcu w regionach o klimacie umiarkowanym, z mroźnymi zimami i średnimi rocznymi opadami deszczu wynoszącymi 500 mm.
Występują zazwyczaj w towarzystwie brzozy, klonu, dębu ostrolistnego, buka, dębu galasowego i sosny na polanach lub na skrajach lasów wilgotnych i półwilgotnych. Rosną również w trudno dostępnych miejscach, takich jak skaliste zbocza czy wapienne góry, rzadko tworząc pojedyncze gaje.
Wąsacz pochodzi z południowo-zachodniej Europy, zachodniej Azji i północnej Afryki. Jego zasięg geograficzny rozciąga się na góry Europy i Azji; na wschodzie sięga Himalajów.
Podobnie, na południu, występuje wzdłuż gór Atlas, między Algierią, Marokiem i Tunezją. Na Półwyspie Iberyjskim jest powszechny w Górach Kantabryjskich, Górach Nadbrzeżnych Katalonii, Pirenejach, Sierra Nevada, Systemie Centralnym, Systemie Iberyjskim i Serra Tramuntana na Balearach.
Nieruchomości
Składniki aktywne
Liście gorczycy zawierają kilka kwasów organicznych i substancji antagonistycznych, które nadają im właściwości przeciwbiegunkowe, przeciwzakaźne i ściągające. Należą do nich kwasy: cytrynowy, jabłkowy i bursztynowy, witamina C, karotenoidy, flawonoidy, sorbitol, garbniki i barwniki antocyjanowe.
Właściwości lecznicze
Owoce, ze względu na wysoką zawartość garbników, są stosowane jako naturalny środek moczopędny w schorzeniach reumatycznych i kamicy nerkowej. Znajdują również zastosowanie w tradycyjnym leczeniu zaburzeń jelitowych, takich jak biegunka czy zaparcia.
Z drugiej strony, zawiera sorbitol, polialkohol stosowany w celu złagodzenia objawów zaparć ze względu na działanie przeczyszczające. Ma również właściwości przeciwkaszlowe, stosowane w łagodzeniu przeziębienia oskrzeli, chrypki i kaszlu.
Podobnie, jest stosowany w leczeniu dny moczanowej, regulacji bólu menstruacyjnego i oczyszczaniu krwi. Jednak nadmierne spożycie jego owoców może być toksyczne i jest przeciwwskazane dla osób z zaburzeniami dróg żółciowych.
Outros usos
Obecnie jest szeroko stosowany w ogrodnictwie jako roślina ozdobna do uprawy w alejkach, na skwerach i w parkach ze względu na atrakcyjny kontrast liści, kwiatostanów i owoców. Jego twarde, gęste, biało-różowe drewno doskonale nadaje się do stosowania w stolarstwie i elementach toczonych.
Rozbudowany system korzeniowy i zdolność do ponownego wypuszczania pędów pozwalają mu zakotwiczyć się w glebie na stromych, podatnych na erozję terenach. W okresie owocowania owoce stanowią bogate źródło pożywienia dla wielu gatunków dzikich ptaków.
Choć owoce są jadalne, nie są zbyt apetyczne ze względu na gorzki smak i ziarnistą konsystencję. Jednak w niektórych regionach Europy Środkowej przygotowuje się domowy dżem do gulaszu z czerwonego mięsa.
kultura
Propagacja
Mostajo rozmnaża się z nasion wysadzanych wiosną w szklarniach. Nasiona są wybierane bezpośrednio z dojrzałych owoców latem i poddawane zimnemu procesowi stratyfikacji przed sadzeniem.
Proces wstępnego kiełkowania polega na stratyfikacji nasion w wilgotnym piasku w temperaturze 4°C przez 60–90 dni. Siewki wschodzą 7–9 miesięcy po pierwszym posadzeniu. Wskaźniki kiełkowania są zazwyczaj bardzo niskie, a przesadzanie należy przeprowadzić do następnej jesieni.
Cuidado
Gorczyca wymaga pełnego słońca lub półcienia, aby prawidłowo rosnąć. Toleruje również sporadyczne przymrozki.
– Rośnie w wielu rodzajach gleb, pod warunkiem, że są one żyzne i przez większość czasu wilgotne.
– Dobrze rośnie na glebach gliniastych lub płytkich glebach wapiennych, pod warunkiem, że są one dobrze odwodnione i zawierają dużo materii organicznej.
– Latem wskazane jest częste podlewanie, jednak bez nadmiernego zalewania, gdyż może to spowodować gnicie systemu korzeniowego.
– Jesienią zaleca się stosowanie nawozów organicznych, kompostowanego materiału roślinnego lub obornika.
– Zasadniczo nie wymaga przycinania pielęgnacyjnego, wystarczy usuwać suche, zwiędłe lub chore gałęzie.
Jest to gatunek wytrzymały, bardzo odporny na ataki szkodników, choć podatny na chorobę zwaną zarazą ogniową, wywoływaną przez bakterię Erwinia amylovora.
Referencje
- Castroviejo, S. (red.). (1998). Flora iberyjska: rośliny naczyniowe Półwyspu Iberyjskiego i Balearów. 6. Rosaceae (tom 6). Artykuł redakcyjny CSIC-CSIC.
- Portillo, G. (2018) Wąsy (Sorbus aria). Ogrodnictwo w. Źródło: jardineriaon.com
- Aria jarząbu . (2020). Wikipedia, wolna encyklopedia. Źródło: es.wikipedia.org
- Aria jarząbu . Mostajo (2018) Tree App. Pobrano z: arbolapp.es
- Aria Sorbus (2015) Katalog Życia: Roczna lista kontrolna 2015. Źródło: catalogoflife.org
- Welk, E., de Rigo, D. i Caudullo, G. (2016). Aria jarząbu w Europie: rozmieszczenie, siedlisko, użytkowanie i zagrożenia. V: Europejski Atlas Gatunków Leśnych. San-Miguel-Ayanz J., de Rigo D., Caudullo G., Houston Durrant T., Mauri A. (red.). Luksemburg, Urząd Wydawniczy Unii Europejskiej, 174-175.