Tarihin yardımcı bilimleri, geçmiş olayların anlaşılmasına ve analiz edilmesine katkıda bulunan disiplinlerdir. Tarihçilerin tarihi olayları yorumlamalarına ve bağlamsallaştırmalarına yardımcı olan araç ve metodolojiler sağlarlar. Tarihin yardımcı bilimleri arasında arkeoloji, soybilim, paleografi, epigrafi, nümizmatik, kronoloji ve diğerleri bulunur.
Bu disiplinlerin her biri, antik toplumların maddiliği (arkeoloji), yazı ve tarihi belgeler (paleografi), taşlar ve anıtlar üzerindeki yazılar (epigrafi), sikkeler ve diğer antik nesneler (nümizmatik) ve tarihsel olayların zamansal organizasyonu (kronoloji) gibi geçmişin belirli yönlerini inceler. Tarihçiler, bu yardımcı bilimlerden yararlanarak geçmişe dair daha geniş ve daha doğru bir bakış açısı elde edebilir ve böylece tarihsel anlatıları zenginleştirebilirler.
Tarihle ilgili bilimlerin incelenmesi: Tarih araştırmalarında yer alan disiplinleri öğrenin.
Tarihle ilgili bilimlerin incelenmesi, geçmişin araştırılmasına ve anlaşılmasına yardımcı olan çeşitli disiplinleri kapsar. Tarihin yardımcı bilimleri olarak bilinen bu disiplinler, tarihsel olayların analizi ve yorumlanması için temel öneme sahiptir.
Tarihin temel yardımcı bilimleri arasında arkeoloji, paleontoloji, soyağacı bilimi ve epigrafi öne çıkmaktadır. Arkeoloji, eski uygarlıkların bıraktığı kalıntılar, eserler ve insan kalıntıları gibi maddi kalıntıları inceler. Paleontoloji ise geçmişten kalma fosil ve canlıların incelenmesine odaklanır.
Soybilim ise, ailelerin ve soyların tarihini belgeler ve soyağacı kayıtları aracılığıyla inceler. Son olarak, Epigrafi ise taş, metal ve seramik gibi malzemeler üzerine kazınmış eski yazıtları ve metinleri inceler.
Bu disiplinler, tarihçinin çalışmalarını tamamlayarak geçmişin yeniden inşasına katkıda bulunan veri ve kanıtlar sunar. Tarihçiler, bu kaynakları analiz ederek insanlık tarihini şekillendiren toplumlar ve kültürler hakkındaki bilgilerini genişletebilirler.
Bu nedenle, yardımcı bilimlerden biri olan tarihin incelenmesi, geçmiş olaylara daha kapsamlı ve derinlemesine bir yaklaşım sağlayan tarihsel araştırmalar için olmazsa olmazdır. Tarihçiler, bu disiplinleri çalışmalarına entegre ederek analizlerini zenginleştirebilir ve içinde yaşadığımız dünyaya dair anlayışlarını genişletebilirler.
Günümüzde bilimsel çalışmanın en önemli beş alanı nelerdir?
Tarihin yardımcı bilimleri, geçmiş olayların anlaşılmasına ve yorumlanmasına yardımcı olan bir dizi disiplindir. Günümüzde en önemli beş bilimsel çalışma alanı arasında arkeoloji, paleontoloji, antropoloji, jeoloji ve sosyoloji yer almaktadır.
Arkeoloji, nesneler, anıtlar ve mimari yapılar gibi eski uygarlıkların bıraktığı maddi kalıntıları inceler. Bu eserler, geçmişte yaşamış insanların yaşam biçimlerini yeniden inşa etmeye yardımcı olur. Paleontoloji ise, nesli tükenmiş hayvan ve bitki fosillerini inceleyerek Dünya'daki yaşamın evrimine ışık tutar.
Antropoloji, insanlığın kökenlerini, evrimini ve kültürel çeşitliliğini inceler. Geçmiş ve günümüz toplumlarını analiz ederek, bu disiplin farklı sosyal ve kültürel örgütlenme biçimlerini anlamaya çalışır. Jeoloji ise deprem, volkan ve erozyon gibi olaylar da dahil olmak üzere Dünya'nın oluşumunu ve evrimini inceler.
Son olarak, Sosyoloji toplumu oluşturan toplumsal ilişkileri, grupları ve kurumları inceler. Toplumsal tabakalaşma, güç, kültür ve toplumsal değişim gibi konuları analiz eder. Bu beş bilimsel çalışma alanı, insanlık tarihini ve gelişimini anlamak için temeldir.
Tarihsel anlayış için tamamlayıcı disiplinlerin önemi: Neden önemlidirler?
Tarihi gerçekten anlamak için, yalnızca ana olayları ve karakterleri değil, aynı zamanda bilgimizi bağlamsallaştırmaya ve zenginleştirmeye yardımcı olan tamamlayıcı disiplinleri de incelemek önemlidir. Tarihin yardımcı bilimleri olarak da bilinen tamamlayıcı disiplinler, geçmişe dair anlayışımızı genişletmede ve tarihsel kayıtları yorumlamada temel bir rol oynar.
Tarihin yardımcı bilimleri, arkeoloji, paleografi, soyağacı, nümizmatik ve daha birçok alanı kapsayan geniş bir çalışma alanını kapsar. Bu disiplinlerin her biri, geleneksel tarihin bıraktığı boşlukları doldurmaya yardımcı olan benzersiz ve tamamlayıcı bir bakış açısı sunar. Örneğin, arkeoloji geçmişin maddi kalıntılarını keşfetmemizi sağlarken, paleografi eski el yazmalarını çözmemize ve dönemin dilini daha iyi anlamamıza yardımcı olur.
Dahası, tamamlayıcı disiplinler, tarihsel olayların meydana geldiği sosyal, ekonomik ve kültürel bağlamı daha iyi anlamamıza da yardımcı olur. Örneğin, soyağacı, ailelerin ve toplulukların tarihini izlememizi sağlarken, nümizmatik antik paraları ve madalyaları inceleyerek ticaret, ekonomi ve siyasi güç hakkında fikir verir.
Bu çalışma alanlarını keşfederek, tarih ve onun çok yönlülüğü hakkında daha eksiksiz ve zenginleştirici bir anlayışa sahip olabiliriz.
Bilimsel ve akademik araştırmalarda yardımcı bilimlerin önemi.
Yardımcı bilimler, araştırmacıların çalışmalarını ve analizlerini derinleştirmelerine yardımcı olan araç ve metodolojiler sağlayarak bilimsel ve akademik araştırmalarda temel bir rol oynar. Tarih alanında ise yardımcı bilimler, geçmiş olayların araştırılması ve anlaşılmasında önemli bir rol oynar.
Tarihin yardımcı bilimleri, tarihçilerin araştırmalarına yardımcı olan çeşitli disiplinleri inceler. Tarihin başlıca yardımcı bilimleri arasında arkeoloji, soyağacı, paleografya ve nümizmatik yer alır. Bu disiplinlerin her biri, tarihçilerin çalışmalarını tamamlayan ve zenginleştiren değerli bilgiler sağlar.
Örneğin arkeoloji, geçmiş medeniyetlerin bıraktığı eserler, yapılar ve insan kalıntıları gibi maddi kalıntıları inceler. Bu arkeolojik keşifler, tarihçilerin geçmişin yaşamlarını ve olaylarını yeniden inşa etmelerine yardımcı olur. Soybilim ise ailelerin kökenlerini ve tarihlerini inceleyerek, farklı tarihsel dönemlerdeki sosyal yapı ve aile ilişkileri hakkında bilgi sağlar.
Paleografi, antik el yazmalarının deşifresi ve yorumlanmasına odaklanan bir diğer önemli yardımcı bilimdir. Paleografi sayesinde tarihçiler, günlükler, resmi kayıtlar ve mektuplar gibi günlük yaşamı ve geçmiş olayları aydınlatan tarihi belgeleri okuyup anlayabilirler. Nümizmatik ise antik sikkeleri ve madalyaları inceleyerek geçmiş medeniyetlerin ekonomisi, ticareti ve kültürü hakkında bilgi sağlar.
Bu disiplinler, uzmanlaşmış yöntemler ve araçlar sağlayarak tarihçilerin çalışmalarını tamamlar ve insanlık tarihine ilişkin anlayışımızı zenginleştirir.
Tarihin yardımcı bilimleri ve neleri inceledikleri
As tarih yardımcı bilimleri Zamanla ortaya çıkan ve bu bilgi dalı içinde farklı çalışma alanlarına odaklanan disiplinlerin tümü. Ancak bu durumda daha net bir ayrım yapmak gerekiyor.
Elbette, tüm bilgiler ortaya çıktı ve evrimleşti, ancak bu, tarihçilerin bu bilgiyi olayların nasıl geliştiğini ortaya koymak için kullandıkları anlamına gelmez. Bu nedenle, Tarih'in gelişimine katkıda bulunmak için oluşturulmuş disiplinlerin yanı sıra, daha incelikli başka disiplinler de vardır.
Dahası, mevcut bilgi süreçleri birçok uzmanlık alanından aynı anda yararlanan iş birliğini gerektirir. Bu bilim için hangilerinin en basit ve hangilerinin çok faydalı olduğunu belirlemeye çalışacağız.
Tarih Yardımcı Bilimleri
1- Arkeoloji
Paleontoloji ile de ilişkili olan bu disiplin, geçmiş kültürlerin nasıl yaşadığını yorumlamak için antik malzeme kalıntılarını kullanır. Bu tür bilgi, yaşananları anlatmayı içerdiği için tarihle yakından bağlantılıdır.
Fosiller, mezarlar, yapılar, aletler, sanat eserleri ve edebiyat, belirli bir toplumun sosyal, kültürel ve sanatsal yönlerini ortaya koyar. Bu sayede, o toplumun medeniyetini, geleneklerini ve üyelerinin o dönemde nasıl yaşadığını yeniden inşa edebiliriz.
2- Coğrafya
Bilinen dünyanın bir parçası olarak, olayların geçtiği yer tarihsel açıdan hayati önem taşır. Canlıların, özellikle de insanlığın gelişimi, yerleşip geliştiği yerle belirlenir.
Tarih, evrenin kendisine, Dünya'nın oluşumuna ve günümüze nasıl geldiğine atıfta bulunabilir. Tüm bunlar, olayların nerede gerçekleştiğini, bu konumun neden önemli olduğunu ve sonraki olayları nasıl etkilediğini anlamak için mekansal bir konum gerektirir.
3- Kartografya
Bu bilim, farklı boyutlara sahip olabilen bölgesel ve coğrafi sınırların doğru haritalarının oluşturulmasına odaklanır.
Teknolojinin en çok etkilediği disiplinlerden biri olmasına rağmen antik çizimler, insanların belirli bir dönemde haritalanmış bölgelere ilişkin sahip oldukları yaratıcılığı, hayal gücünü ve algıyı yansıtır.
4- Stratigrafi
Jeolojiden doğan bu bilgi, toprak katmanlarındaki farklı kayaç türlerinin sınıflandırılmasına dayanmaktadır.
Tortul, magmatik veya metamorfik kayaçların tanımlanması, Dünya kabuğuyla ilgili olayları tespit etmemizi sağlar. Arkeolojinin desteğiyle, önemli coğrafi koşulları, iklim olaylarını ve jeolojik olayları yeniden yaratmak mümkündür.
5- Kronoloji
Bu disiplin, olguları kronolojik olarak, yani tam olarak hangi anda meydana geldiklerini ortaya koymaya odaklanır.
Bu, tarihi dönemleri, en önemli tarihleri, kaynakların tarihlerini, belgelerin bağlamını ve diğer önemli hususları tam olarak belirlemek için önemlidir.
6- Demografi
Coğrafya ve sosyolojiyle de ilişkilendirilen bu kavram, nüfus artışını ve gelişimini istatistiksel olarak belirler. Belirli bir ülke veya bölgede nüfusun nasıl arttığı, korunduğu veya azaldığı hakkında veri sağlar.
Bu, doğum, ölüm, hastalık, göç, göçmenlik gibi endekslere ve tarihsel değeri olan bir dizi değişkene dayanmaktadır.
7- Etnoloji
Antropolojiyle ilişkili olan bu disiplin, insanların ırklarını, nasıl oluştuklarını ve sahip oldukları gelenekleri sınıflandırmak, tanımlamak ve keşfetmekle sorumludur.
Tarihsel bir bakış açısından, çevrelerini etkileyen etnik grupların, klanların ve ailelerin tüm yörüngesini veya biyografisini ve bu yörüngenin o toplum için temsil ettiği mirası bilmek önemlidir.
8- Soyağacı
Etnografya ile ilişkili olan bu disiplin, tarih boyunca ortaya çıkan ailelerin atalarının soyunu ve belirli bir zamanda ortaya çıkmış olabilecek yavruları ifade eder.
Hanedanları, soyları, kralları ve kraliçeleri, klanları ve bulundukları bölgede veya ülkede öncü rol oynayan aileleri incelemek için hayati önem taşır. Ayrıca atalarımızı, soyadlarının nasıl aktarıldığını ve diğer bölgelere nasıl ulaştıklarını anlamamıza da yardımcı olur.
9- Nümizmatik
Tarihteki yardımcı bilimlerin en eskisi olarak kabul edilen bu bilim, belirli bir dönem veya medeniyete ait madalya, madeni para ve banknotların analiziyle ilgilidir.
Siyasi ve ekonomik unsurlarla ilişkilendirilen bu çalışma, tarihsel referans olarak ele almak istediğiniz bağlama göre, betimsel veya teorik olarak ele alınabilir.
10- Epigrafi
Edebiyat ve filoloji bağlamında çerçevelenen bu bilim, taş, kil, granit gibi malzemeler üzerinde veya günümüze ulaşmış mağara ve tapınaklarda bulunan eski yazıtları duyurmayı ve yorumlamayı amaçlamaktadır.
Temel işlevi, bu kadim bilgiyi, bu yazıların bağlamsal yorumu aracılığıyla aktarmaktır. Tarihçinin, bir resmin veya hiyeroglifin kesin anlamını bilmesi, belirsiz veya spekülatif yorumlara düşmemesi için önemlidir.
11- Paleografya
Önceki disiplinin aksine, bu disiplin her türlü antik metinle ilgilenir ve tarihsel anla ilişkisini doğru bir şekilde çözümlemeye çalışır. Ayrıca, söz konusu metnin korunmasını, tarihlenmesini ve sistematik ve eleştirel bir incelemesini de içerir.
Dilbilim, kütüphanecilik, papirüs bilimi veya arkeoloji gibi alanlarla ilişkilendirilebilir. Çeşitli koşullara dayanmayı başarmış farklı kültürler tarafından aktarılan edebiyat, düşünce ve fikirlerin incelenmesi için olmazsa olmazdır.
12- Armacılık
Geçmiş çağlardaki soy ve ailelerle sıkı sıkıya bağlantılı olan bu bilim, armalarda temsil edilen imgelerin incelenmesini ifade eder.
Soyadlarına ve bu tür sembolleri bir noktada benimsemiş ülkelere odaklanılabilir. Tarihsel olarak, onları tanımlayan değerlere dair önemli referanslar olarak hizmet ederler.
13- Diplomatik
Bu, tarih boyunca üretilen belgeleri inceleyen bir başka disiplindir. Yazarı dikkate almaz, doğru yorumlama ve özgünlük için belgelerin iç ve dış niteliklerine odaklanır.
Bu faktörler dil, yazı, sunum biçimi, nasıl yazıldığı ve diğer unsurları içerir.
14- Mühür
Önceki bazı bilim dallarıyla ilişkili olan bu bilim dalının temel işlevi, belgelerde, resmi yazışmalarda ve mektuplarda kullanılan eski damgaların anlamını çözmektir.
Meşruiyetini doğrulamanın yanı sıra, tarihsel koşulları, dilsel şartları ve dönemin olaylarında taşıdığı önemi de dikkate alır.
15- Kaynakça
Tarihin yeniden yaratılması söz konusu olduğunda, her bilim dalında kitap ve metinlerden referans almak çok önemlidir.
Kitapların fiziksel ve dijital formatlarda yayınlanması ve depolanmasından sorumlu süreci inceleyen bir çalışma olarak, erişim için en iyi uygulamayı araştırmaktadır. Bu, danışmanlığı kolaylaştırmayı, belgeleri daha erişilebilir hale getirmeyi ve standart bir sistem kullanmayı içerir.
16- Ekoloji
Bu disiplin, insanlar ve çevreleri arasındaki etkileşim olarak anlaşıldığında, biyolojik ilişkisi tarihsel nüanslar da içerir. Nitekim, insan faaliyetlerinin çevre üzerindeki etkileri, disiplinin önemini daha da pekiştirmiştir.
Nispeten yeni bir bilim dalı olmasına rağmen, ekosistemlerindeki canlılar arasındaki etkileşimler Dünya'nın yaratılışına kadar uzanır. Bu tezahürler, yüzyıllar boyunca meydana gelen döngüsel veya kültürel davranışları açıklar.
17- Siyaset ve hukuk bilimleri
Hukukla birlikte bu bilimler, dünya üzerinde en büyük etkiye sahip ulusların tarihsel sürecinin ayrılmaz bir parçasıdır. Seçim süreçleri ve hukukun evrimi, toplumların oluşumuyla el ele gider.
Milletler, kültürel, ekonomik veya sanatsal bağlamın ötesinde, tarihin anlattığı büyük değişimleri temsil eden sömürgeleştirme, bağımsızlık, devrim, siyasal ve hukuki modellerden oluşan zorlu bir yolculuk yapmak zorunda kaldılar.
18- Dilbilim
Büyü ve sözlü geleneklerden yazılı geleneklere geçiş, tarihin başlangıcını açıkça tanımlayan noktalardan biridir. Çeşitli konuşma dilleri, her kültürün en önemli olaylarını kaydeden sembol sistemlerini temsil eder.
Kayıtlar çoğu zaman eksik olsa da, dillerin gelişimi belirli bir dönemin koşullarını ve düşüncelerini yeniden inşa etmemizi sağlar. Dahası, insanlığın geleceğinde ortaya çıkan tüm iletişim biçimlerinin ayrılmaz bir parçasıdır.
19- Felsefe
Düşüncenin kendisine odaklandığı için birçok kişi tarafından tüm bilimlerin anası olarak kabul edilen bu bilim, medeniyetlerin ideolojik oluşumunun merkezinde yer alır. Tümdengelim, yorumlama, diyalektik, etik, mantık ve çok daha fazlasını kapsar.
Bilimsel yöntemin temelidir ve teorileri doğrulamak için deney ve hipotez testi gerektiren tüm disiplinleri bütünleştirir. Teorileştirme yeteneği, bildiğimiz tüm disiplinlerde ortaktır.
Sanat, edebiyat ve müzikle ilgili her şeyden, matematik, fizik, kimya ve biyoloji gibi daha kesin bilimlere kadar bu listeye dahil edilebilecek birçok disiplin var.
Dünyayı tarihsel açıdan anlayabilmek için, birbiriyle ilişkili ve birbirini tamamlayan bir dizi bilgiyi dengelemek gerekir.
Referanslar
- Vikipedi (2017). Tarihte kullanılan yardımcı disiplinler. Kaynak: es.wikipedia.org.
- Monzón, Miguel (2015). Tarihin yardımcı bilimleri. Erişim kaynağı: prezi.com.
- Amakara, Leyva (2010). Tarihin yardımcı bilimleri. Erişim kaynağı: es.slideshare.net.
- Castillero, Ana (tarihsiz). Tarihin 70 yardımcı bilimi. Erişim kaynağı: www.academia.edu.